อาหารสายยางมีสูตรอะไรบ้างหากจะแบ่งประเภทของอาหารทางสายยาง (Tube Feeding Formulas) ให้เข้าใจง่าย จะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ตามแหล่งที่มา และแบ่งย่อยตาม "ความต้องการเฉพาะ" ของร่างกายครับ
1. แบ่งตามแหล่งที่มาและการเตรียม
● สูตรปั่นผสมเอง (Blenderized Diet - BD)
คือการนำอาหารธรรมชาติ เช่น อกไก่, ไข่ต้ม, ฟักทอง, ผักกาดขาว, น้ำมันรำข้าว มาต้มสุกแล้วปั่นรวมกันจนละเอียดแล้วกรอง
เหมาะสำหรับ: ผู้ป่วยทั่วไปที่ระบบย่อยปกติ และครอบครัวที่มีเวลาเตรียมเพื่อประหยัดค่าใช้จ่าย
ข้อควรระวัง: บูดง่าย ควบคุมสารอาหารให้คงที่ยาก และเสี่ยงต่อสายอุดตันหากกรองไม่ดี
● สูตรสำเร็จรูป (Commercial Formula)
คืออาหารทางการแพทย์ที่ผลิตจากโรงงาน มีทั้งแบบผงชงและแบบน้ำ
เหมาะสำหรับ: ผู้ป่วยที่ต้องการความสะอาดสูง, ผู้ที่มีโรคแทรกซ้อน หรือผู้ดูแลที่ไม่สะดวกเตรียมอาหารเอง
ข้อดี: สารอาหารแม่นยำ เก็บได้นาน และไหลผ่านสายง่าย
2. แบ่งตามสัดส่วนสารอาหาร (สูตรสำเร็จรูป)
ในท้องตลาดจะแบ่งสูตรตามความต้องการของร่างกายดังนี้ครับ:
A. สูตรมาตรฐาน (Standard Formula)
มีสารอาหารครบ 5 หมู่ในสัดส่วนที่คนทั่วไปต้องการ (ประมาณ 1 kcal/ml)
ชนิดไม่มีใยอาหาร: สำหรับผู้ที่ลำไส้เปราะบางหรือเพิ่งผ่าตัด
ชนิดมีใยอาหาร (With Fiber): สำหรับผู้ป่วยติดเตียงทั่วไป เพื่อช่วยระบบขับถ่าย
B. สูตรพลังงานเข้มข้น (High Calorie / High Protein)
ให้พลังงานสูงถึง 1.5−2.0 kcal/ml
เหมาะสำหรับ: ผู้ป่วยที่ต้องจำกัดน้ำ (เช่น โรคหัวใจ), ผู้ป่วยมะเร็งที่ทานได้น้อย หรือผู้ที่ขาดสารอาหารรุนแรง
C. สูตรย่อยง่ายพิเศษ (Semi-Elemental / Peptide)
โปรตีนถูกย่อยมาแล้วบางส่วน และใช้ไขมันชนิด MCT Oil
เหมาะสำหรับ: ผู้ที่มีปัญหาการดูดซึม ท้องเสียบ่อย หรือลำไส้สั้น
3. สูตรเฉพาะโรค (Disease Specific)
นี่คือกลุ่มที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของหมอหรือนักกำหนดอาหารครับ:
สูตรเบาหวาน: ดัชนีน้ำตาลต่ำ แป้งย่อยช้า (เช่น Glucerna, Nutren Diabetes)
สูตรโรคไต:
ก่อนฟอกไต: โปรตีนต่ำ เกลือแร่ต่ำ (Nepro LP)
หลังฟอกไต: โปรตีนสูง เกลือแร่ต่ำ (Nepro HP)
สูตรโรคตับ: มีกรดอะมิโน BCAA สูง เพื่อป้องกันสารพิษคั่งในสมอง (Aminoleban EN)
สูตรโรคปอด: ไขมันสูง แป้งต่ำ เพื่อลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือด
สูตรเสริมภูมิคุ้มกัน: มีอาร์จินีนและน้ำมันปลาสูง สำหรับผู้ป่วยมะเร็งหรือแผลกดทับ (ProSure, Oral Impact)
💡 ตารางสรุปการเลือกซื้อคร่าวๆ
กลุ่มผู้ป่วย สูตรที่แนะนำ
ทั่วไป/ติดเตียง (งบจำกัด) อาหารปั่นเอง (BD)
ทั่วไป/ติดเตียง (เน้นสะดวก) สูตรมาตรฐานมีใยอาหาร (Standard + Fiber)
บวมน้ำ/โรคหัวใจ สูตรพลังงานเข้มข้น (1.5 kcal/ml)
ถ่ายเหลว/ย่อยยาก สูตรเปปไทด์ (Peptide-based)
